Dlaczego ubrania kurczą się w praniu? Jak temu zapobiec?

Sweter po praniu ma krótsze rękawy, T-shirt nagle jest ciaśniejszy, a spodnie straciły kilka centymetrów długości? Kurczenie się ubrań po praniu jest jednym z najczęstszych problemów związanych z pielęgnacją odzieży. Co ciekawe, nie zawsze winna jest wyłącznie zbyt wysoka temperatura.
Na zmianę wymiarów ubrania wpływa jednocześnie kilka czynników: rodzaj włókna, sposób wykonania materiału, temperatura, wilgoć, ruch podczas prania oraz sposób suszenia. Niektóre materiały są również znacznie bardziej podatne na kurczenie niż inne.

Dlaczego więc ubrania kurczą się po praniu i co zrobić, żeby zachowały swój pierwotny rozmiar?

Nie. Choć najczęściej zauważamy problem po wyjęciu ubrania z pralki, kurczenie może zachodzić również podczas suszenia.

W materiałach bawełnianych istotna część zmiany wymiarów zachodzi właśnie wtedy, gdy mokre włókna wysychają i struktura materiału się stabilizuje. Intensywny ruch charakterystyczny dla suszarki bębnowej może dodatkowo sprzyjać relaksacji i zagęszczaniu konstrukcji materiału.
W przypadku innych włókien znaczenie może mieć także temperatura, para oraz tarcie. Szczególnym przykładem jest wełna, której włókna mają charakterystyczną łuskowatą powierzchnię. Wilgoć połączona z ruchem mechanicznym może powodować ich wzajemne zahaczanie się, filcowanie i w konsekwencji trwałe zmniejszenie ubrania.

Dlatego lepiej mówić o kurczeniu podczas pielęgnacji ubrania, a nie wyłącznie o kurczeniu „w pralce”.

Najczęściej nie ma jednej przyczyny. Problem pojawia się, kiedy sposób pielęgnacji nie jest dopasowany do właściwości konkretnego materiału.

Temperatura ma znaczenie, ale jej wpływ zależy od rodzaju włókna. Nie powinno się więc stosować jednej temperatury prania do całej garderoby.
Jeżeli producent zaleca pranie w 30°C, ustawienie programu na 40°C lub 60°C może wpłynąć nie tylko na wymiary ubrania, ale również na jego kolor, wykończenie czy elastyczność.
Najbezpieczniejszą zasadą pozostaje przestrzeganie maksymalnej temperatury podanej na metce.

Jeżeli nie wiesz, jak odczytać poszczególne oznaczenia, sprawdź również nasz poradnik „Symbole prania na metkach ubrań – jak je czytać i co oznaczają?”.

Temperatura to tylko jeden element. Znaczenie ma również ruch mechaniczny.
Program przeznaczony do bawełnianych ręczników działa inaczej niż program do wełny czy delikatnej odzieży. Długie pranie, intensywne obroty i mocne wirowanie zwiększają oddziaływanie mechaniczne na materiał.
Szczególnie ważne jest to w przypadku delikatnych dzianin i wełny. Woolmark wskazuje, że w przypadku wełny odpowiednio dobrany łagodny program ogranicza ryzyko filcowania i zmiany wymiarów.

Jeżeli ubranie po wyjęciu z pralki nadal wygląda dobrze, a staje się mniejsze dopiero po wysuszeniu, przyczyną może być właśnie sposób suszenia.
Suszarka bębnowa łączy ruch mechaniczny z procesem intensywnego suszenia. W przypadku materiałów podatnych na zmianę wymiarów może więc pogłębiać efekt kurczenia. Badania nad stabilnością wymiarową materiałów potwierdzają, że pranie i suszenie należy traktować jako dwa powiązane etapy wpływające na ostateczny rozmiar ubrania. Dlatego przed włożeniem rzeczy do suszarki zawsze sprawdź symbol suszenia na metce.

Nie każdy materiał reaguje na pranie w taki sam sposób. Znaczenie ma nie tylko sam skład, ale również sposób utkania lub wykonania dzianiny, grubość przędzy oraz wykończenie zastosowane podczas produkcji.

Tak, bawełna może się kurczyć po praniu, szczególnie jeśli materiał nie został wcześniej odpowiednio ustabilizowany.
Co ważne, dzianiny bawełniane są z reguły bardziej podatne na zmiany wymiarów niż materiały tkane. Wynika to z ich bardziej elastycznej konstrukcji i większej możliwości przemieszczania się poszczególnych pętli. Dlatego T-shirt wykonany z bawełnianej dzianiny może zachowywać się inaczej niż bawełniana koszula.

Wełna wymaga szczególnej uwagi. Jej włókna pokryte są mikroskopijnymi łuskami. Pod wpływem wilgoci i mechanicznego tarcia mogą się one przemieszczać i wzajemnie blokować, powodując filcowanie materiału.
W efekcie sweter może stać się jednocześnie krótszy, węższy, grubszy i bardziej zbity. Tego rodzaju zmiana jest znacznie trudniejsza do odwrócenia niż zwykła relaksacja materiału. Nie oznacza to jednak, że każdej wełny nie można prać w pralce. Niektóre produkty są odpowiednio zabezpieczane przed filcowaniem i mogą być prane maszynowo. Decydująca jest zawsze informacja umieszczona na metce.

Wiskoza również może zmieniać swoje wymiary po kontakcie z wodą, szczególnie jeśli ubranie zostanie wyprane lub wysuszone niezgodnie z zaleceniami producenta. Duże znaczenie ma tutaj nie tylko samo włókno, ale również konstrukcja konkretnego materiału oraz sposób jego wykończenia.
Dlatego przy ubraniach z wiskozy szczególnie ważne jest stosowanie programu i temperatury wskazanych na metce oraz delikatne suszenie.

To zależy od przyczyny i stopnia skurczenia.
Jeżeli materiał jedynie nieznacznie zmienił swoje wymiary, czasami możliwe jest delikatne nadanie mu pierwotnego kształtu, gdy jest wilgotny. Nie należy jednak mocno ciągnąć materiału, ponieważ można w ten sposób zdeformować szwy, dekolt lub poszczególne części ubrania. Znacznie trudniejsza jest sytuacja w przypadku sfilcowanej wełny. Kiedy włókna mocno się ze sobą połączą i struktura materiału stanie się zbita, taka zmiana może być trwała.
Dlatego najlepszym sposobem na skurczone ubrania pozostaje… niedopuszczenie do ich skurczenia.